Innsveitin
Þegar komið er inn fyrir Meðalfell er Eyjatjörn á hægri hönd, þar er fagurt lífríki. Til vinstri sér yfir Laxá, hvar Reynivallaháls kemur í ljós. Sandfell sést vel héðan af hæðinni. Bærinn Vindás gægist út undan hólunum, sem umkringja hann, þaðan er víðsýnt út Laxárdalinn.
 |
|
Séð yfir Meðalfellsvatn |
Meðalfell er forvitnilegt uppgöngu þótt slíkri göngu verði sleppt að þessu sinni. Auðkleifast er það austan að upp svonefnda Klauf. Neðan við Klaufina lá leiðin til kirkju úr Króknum (Eyjakrók) og var beygt fyrir Klaufina til útnorðurs og farið yfir Laxá á Sjálfkvíavaði, sem er suðsuðvestur af Vindási. Þar er einn veiðistaðanna í ánni, en ofan við hann taka við margir góðir veiðistaðir á litlu svæði: Gaflhylur, Túnhylur, Berghylur, Hvassneshylur, Helgufljót og Helguholtskvörn. Síðastnefndi staðurinn er kenndur við Helguholt, sem er sunnan við ána, þar sem vegurinn beygir til landsuðurs í átt til Möðruvallabæjanna.
Fram undan blasa við bæirnir á Möðruvöllum, á vinstri hönd eru Mörðuvallaeyrar, en Möðruvallaháls sunnan vegar. Samkvæmt Landnámu nam Torfi Valbrandsson land á Möðruvöllum.
Næsti bær austan við Möðruvelli er Írafell, sem stendur undir samnefndu felli norðan bæjarins, 260 metra háu. Írafell er kannski þekktast fyrir drauginn Írafellsmóra, sem frá er sagt í þjóðsögunum. Þegar komið er fram hjá Möðruvöllum er ekið skammt frá Kjósarrétt norðan vegarins. Neðan við réttina er Norðlingavað á þjóðleiðinni, er dregur nafn af Svínaskarði. Norðlingavað varð Oddi lögmanni Gottskálkssyni, þýðanda Nýja testamentsins á íslensku að aldurtila árið 1557 eins og frá er skýrt í Kjósarannál (þar er vaðið kallað Norðlendingavað).
Austan við réttina er Svínadalsá og sameinast hún Laxá litlu neðar. Sunnan réttarinnar eru vegamót Svínadalsvegar, og liggur sá vegur til suðurs, fyrst í gegnum sumarbústaðahverfið í Norðurnesi, sem er nyrsti hluti Stargrassness, eins og nesið milli Svínadalsár og Trönudalsár allt inn að Múla heitir. Sú leið er aðeins fær jeppum fyrsta spölinn en er eingöngu reiðvegur eftir það. Svínadalur er grösugur og fagur dalur. Vestari hlutinn tilheyrir Möðruvöllum en eystri hlutinn Írafelli.
Þegar haldið er inn Svínadal er Múlinn milli Svínadals og Trönudals á hægri hönd en Hádegisfjall á þá vinstri. Það fjall nefnir sr. Sigurður Sigurðsson reyndar Írafellsfjall í sóknarlýsingu sinni frá 1840. Ofan af Hádegisfjalli er útsýni gott yfir Kjósina. Sunnan við það er Skálafell, sem væntanlega er kennt við skála Ingólfs Arnarsonar: „Ingólfr lét gera skála á Skálafelli”, segir í Landnámu. Vestan við Skálafell tekur svo Svínaskarð við og vestan þess eru Móskarðshnúkar í Esju.
Þegar komið er yfir Svínadalsá á brúnni við réttina er ekið um Írafellsnes og síðan út á Reynivallaveg. Áður en haldið er austur úr um Kjósarskarð skal litið upp að Vindáshlíð, sem er austan við Sandfell í kjarri vaxinni hlíðinni.
Í Vindáshlíð eru sumarbúðir K.F.U.K. í Reykjavík. Þar dveljast nú hundruð stúlkna á hverju
 |
| Vindáshlíð, sumarstarf KFUK |
sumri í nokkrum dvalarflokkum. Hlíðarmeyjar, eins og þær kalla sig í daglegu tali, komu fyrst í Kjósina 1947 en þá lá akvegurinn aðeins inn að Möðruvöllum og nutu þær aðstoðar Möðruvallabænda við að komast yfir ána og að fyrsta tjaldstæði sínu í Hlíðinni.
Um 1950 fengu þær land undir sumarskála úr jörðinni Vindás. Reistu þær skálann á skömmum tíma og hafa síðan aukið við húsakostinn eins og raun ber vitni um. Árið 1957 var þeim gefin gamla kirkjan í Saurbæ á Hvalfjarðarströnd og var hún flutt inn í Vindáshlíð og reist þar að nýju og endurbyggð að innanverðu. Kirkjan var endurvígð 16. ágúst 1958.
Lítill landskiki úr Hækingsdalslandi austan Skiptagils, sem er innan við skálann, tilheyrir einnig sumarbúðunum í Vindáshlíð. Allstór skógræktargirðing er umhverfis svæðið, sem Hlíðarmeyjar hafa til umráða og hafa þær plantað þar trjám í stórum stíl og séð um viðhald á girðingum, á seinni árum með nokkurri aðstoð Skógræktarinnar.
Frá Vindáshlíð er fagurt útsýni suður á bóginn inn í Svínadal. Handan Laxár í átt til Írafells er Stelpuás, sem svo er nefndur frá fornu fari. Þá er fagurt útsýni í austurátt inn að Hlíðarási og Hækingsdal, þangað sem ferðinni er næst heitið.
Þegar ekið er brott frá Vindáshlíð er Laxá á vinstri hönd, þar sem hún rennur úr gljúfri löngu og beinu. Beint niður af sumarbúðaskálanum sveigir hún til suðurs. Rétt ofan við beygjuna er Pokafoss, sem er sérkennilegur foss. Austan við fossinn rennur þverá ein í Laxá, sem Selá heitir; kemur hún úr Selárgljúfri. Austan þess gils er Uxagil og enn austar, skammt frá bænum Hlíðarási, er Kýrgil. Sé farið upp Selárgljúfur er komið í Neðri-Flagardal, vestan til í honum er Hornafell upp af Seljadal.
Þegar ekið er austur Kjósarskarðsveginn er Írafell á hægri hönd og austan þess bærinn Fremri-Háls, sem er innsti bærinn í hreppnum. Austan bæjarins er Hálsá, sem rennur í Laxá. En norðan vegar er bærinn Hækingsdalur og upp af honum í landnorður er Þverárdalur, sem kenndur er við Þverá, sem í honum rennur.
Austan við Þverá er lítill lækur, er Ásalækur nefnist, handan hans er Grenhlíð allt að Grindagili. Undir Grenhlíð eru grasflatir og góður reiðvegur en það á brátt að breytast. Austan við Grindagil er Hríshvammur í brekkunum en austan hans eru gljúfur mikil í Laxá, sem heita Þrengsli. Í þeim er Þórufoss, stærsti fossinn í ánni. Upp af Þrengslum er Geitahlíð en austan hennar er Brattafellsgil og þar austur af er svo þriðja nafnkennda hlíðin á þessum slóðum, Brattafell. Neðan við það eru Selflatir, kenndar við sel, sem þar var fyrr á tímum.
Um það bil miðja vegu milli Þórufoss og Stíflisdalsvatns er Sýsluhólmi, einnig nefndur Þinghólmi fyrr á tímum; þar er og gamalt vað, sem Hólmavað heitir. Sunnar árinnar er svo Kjósarskarðsvegur og sunnan hans er Stóra-Sauðfell, um það liggja sýslumörkin.
En nú skal ekki haldið lengra í austurátt að sinni, heldur vikið að einu þeirra fjalla, sem mestan svip setja á sveit þessa, en það er Reynivallaháls.